Jarenlang hebben we cholesterol gezien als iets gevaarlijks. Als iets dat vooral niet te hoog mag worden.

Maar cholesterol is niet je vijand. Het is geen gifstof voor je lichaam, maar een essentiële beschermende stof. Je lichaam maakt het zélf aan en heeft het onder andere nodig voor je hormonen, je cellen en je brein. Je kunt het dus maar beter in voldoende hoeveelheden hebben.

Ook tijdens en na de menopauze. Want na je vijftigste heb je het nog harder nodig. Toch is dat het moment dat heel veel vrouwen aan de cholesterolverlagende middelen gaan en de vraag is of dat nou echt zo handig is.

Want door het verdwijnen van oestrogeen verandert ook de manier waarop je lichaam met cholesterol omgaat. Daardoor kan je LDL stijgen. Maar die hogere waarde betekent niet automatisch dat er iets mis is. Het betekent dat je cholesterol anders gemanaged wordt door je lijf.

In deze podcast neem ik je in Jip-en-Janneketaal mee in de wereld van cholesterol. Wat doen LDL en HDL eigenlijk? Waarom verandert je cholesterolhuishouding tijdens en na de menopauze? Welke rol spelen voeding, stress en ontstekingen? En vooral: waarom vertelt één cholesterolgetal lang niet het hele verhaal?

Want het wordt echt tijd dat we met andere ogen gaan kijken naar cholesterol.

Heel veel luisterplezier!

CHOLESTEROL NA JE VIJFTIGSTE

Dag mooie vrouw!

Daar ben ik weer met een nieuwe podcast. En deze week duiken we er gelijk in want het is een uitgebreid verhaal. Ik wil het namelijk graag met je hebben over iets waar ik de laatste tijd heel veel vragen over krijg en dat is cholesterol. Zeker na ons vijftigste is dit een heel belangrijk iets. We hebben het namelijk ontzettend hard nodig. Voor ons vijftigste trouwens ook hoor, maar na ons vijftigste misschien nog wel meer dan daarvoor. Toch zit het nog steeds aardig in het verdoemhoekje en merk ik dat er nog heel veel angst voor is. En dat is dus totaal niet nodig.

Dus in de podcast van deze week ga ik je uitleggen hoe het werkt en waarom je misschien juist wel een iets hoger cholesterol wilt in de tweede helft van je leven. Dus ik zou zeggen: buckle up, want ik ga waarschijnlijk weer wat heilige huisjes omver schoppen. Wees dus voorbereid.

En dan nog even voordat we beginnen: cholesterol is biochemisch gezien een behoorlijk ingewikkeld verhaal. Ik ga het daarom vandaag bewust heel eenvoudig in Jip en Janneke taal uitleggen. Dat betekent dat ik soms niet tot in detail ga. Dat is ook niet waar deze podcast voor bedoeld is. Mijn doel is dat je na deze podcast de grote lijnen begrijpt en vooral minder bang bent voor cholesterol.

Hoe kom ik bij dit onderwerp? Zoals je misschien wel weet heb ik een voedingsprogramma ontwikkeld speciaal voor vrouwen 50+: EET als een Vrouw. En in dit voedingsprogramma help ik vrouwen 50+ om de hormonale balans in hun lichaam op een natuurlijke manier te herstellen. Ik leer je de nieuwe spelregels die gelden voor deze nieuwe fase van je leven. En het hele doel van dit programma is dat je menopauzebuik verdwijnt, dat je veel minder last hebt van allerlei overgangsklachten, en dat je weer lekker in je vel komt te zitten. Een belangrijk onderdeel van het programma is dierlijke eiwitten en ook gezonde vetten. Dat heeft ook een reden en daarover heb ik ook een podcast opgenomen, dus luister die vooral als je daar meer over wilt weten.

Maar goed, even terug naar het programma. Ik heb dus de laatste tijd nog nooit zoveel vragen ontvangen van vrouwen die zich zorgen maken over cholesterol. Want ja, eieren, boter, vlees… dat is toch gevaarlijk voor je cholesterol Carola? Kan dat dan wel want ik heb al verhoogde cholesterolwaarden. En als ik dan die cholesterolwaarden zie, dan vallen die vaak enorm mee.

Ik schrik ook iedere keer opnieuw van het aantal vrouwen dat cholesterolmedicatie gebruikt. En van alle wilde verhalen die de ronde doen over cholesterol. We zijn hier echt met z´n allen verkeerd geïnformeerd. Dus vandaar dat ik dacht: hoog tijd voor een podcast over hoe het werkelijk werkt met cholesterol. En zoals altijd geldt natuurlijk: ga niet op eigen houtje lopen klooien, overleg altijd met je medisch specialist als je dingen wilt aanpassen want iedere situatie is anders. Maar dat lijkt me logisch. En als je jezelf nu afvraagt waar ik al deze wijsheid vandaan heb waar ik het vandaag met je over ga hebben, dit komt allemaal uit mijn studie epigenetica en orthomoleculair voedingstherapeut. Het is dus volledig gebaseerd op wetenschap.

Goed, om maar gelijk met de deur in huis te vallen: er is een heleboel ruis op de lijn als het gaat over het verband tussen hoog cholesterol en hart- en vaatziekten. Er is namelijk niet automatisch een oorzakelijk verband tussen hoge cholesterolspiegels en het voorkomen van hart- en vaatziekten. Maar dat wordt ons wel heel vaak verteld. Mensen worden naar mijn mening onterecht bang gemaakt voor cholesterol.

Nog steeds wordt ons verteld dat een hoog cholesterol een groot risico vormt voor het ontstaan van hart- en vaatziekten. Maar het ligt echt een heel stuk genuanceerder. Sterker nog, de sterftecijfers voor mensen met hart- en vaatziekten met een laag cholesterol (zo rond de 4,5 – 5) liggen bijvoorbeeld hoger dan de sterftecijfers voor mensen met een hoger cholesterol. Daarnaast zijn er ook heel veel mensen met hart- en vaatziekten die geen verhoogde cholesterolspiegel hebben. En er zijn mensen met hoge cholesterolspiegels die geen hart- en vaatziekten hebben. Dus zeg het maar.

Ok, terug naar het verhaal. Het hoeft dus absoluut niet zo te zijn dat een te hoog cholesterolgehalte leidt tot hart- en vaatziekten. Dat is even belangrijk om te onthouden.

Cholesterol is ontzettend belangrijk voor ons lichaam. Het is zelfs zo belangrijk dat ons lichaam het zelf aanmaakt. Dus misschien is het juist wel een heel goed idee als het niet te laag is. Misschien is dat juist heel fijn voor je lijf. Toch worden we aan alle kanten gewaarschuwd dat we niet teveel cholesterol moeten eten. En dat komt omdat er nog steeds gedacht wordt dat je anders teveel cholesterol binnenkrijgt en dat cholesterol gevaarlijk is. Maar dat klopt dus niet.

Ons lichaam heeft iedere dag grote hoeveelheden cholesterol nodig. En alle cholesterol die je via je voeding binnenkrijgt, hoeft het zelf niet aan te maken. Dus des te meer cholesterol je eet, des te minder je lichaam zelf hoeft te maken. De cholesterol die je via je voeding binnenkrijgt ondersteunt dus je lichaam. En: de kwaliteit van de cholesterolhuishouding in je lichaam wordt mede bepaald door de voeding die je eet. Suikers en snelle koolhydraten hebben een ander effect op de manier waarop cholesterol en vetten door je lichaam worden vervoerd dan vetten en dierlijke eiwitten.  

Je lichaam maakt zelf 100% cholesterol aan. Dus stel dat je via je voeding 25% binnenkrijgt, dan hoeft het nog maar 75% zelf aan te maken. Bovendien is het echt heel ingewikkeld om meer dan 30% van je totale dagelijkse cholesterolbehoefte via je voeding binnen te krijgen. Dan moet je echt enorm veel eieren, hersenen, niertjes, boter, lever, hart, slagroom en melk eten en drinken. Dus als je bang bent dat je teveel cholesterol binnenkrijgt dan kun je vanaf nu weer rustig slapen. Dat gaat echt niet gebeuren.

Cholesterol wordt voor het grootste deel aangemaakt in de lever. Daarnaast heeft je brein haar  eigen cholesterolproductie. De cholesterol die je eet of drinkt komt uiteindelijk terecht in de lever. De lever is dus het orgaan dat verantwoordelijk is voor de levering van 100% cholesterol aan de rest van je lichaam, je brein voorziet in haar eigen cholesterolbehoefte.

Alle aanvragen vanuit het lichaam voor cholesterol gaan allemaal naar de lever en de lever die levert altijd uit. Dus als je lichaam vraagt om 100 eenheden cholesterol dan maakt de lever 100 eenheden cholesterol en als je lichaam vraagt om 500 eenheden cholesterol dan maakt de lever 500 eenheden cholesterol. De cholesterolbehoefte van het lichaam is iedere dag anders, en de lever produceert iedere dag exact wat het lichaam nodig heeft.

Als je dus veel cholesterol nodig hebt, dan kun je je voorstellen dat het de lever enorm veel tijd en energie scheelt wanneer je via je voeding ook al de nodige cholesterol eet. Dus als je bijvoorbeeld via je voeding al 20% cholesterol binnenkrijgt, dan hoeft je lever nog maar 80% aan te maken. Als je geen cholesterol binnenkrijgt via je voeding, dan moet je lever harder werken.

Goed, de lever die levert dus op basis van de vraag van het lichaam. Op basis van u roept, wij draaien produceert je lever iedere dag de benodigde hoeveelheid cholesterol. Veel vraag betekent veel cholesterol, weinig vraag betekent weinig cholesterol. De belangrijkste vraag is dus niet hoe hoog je cholesterol is, maar waar je het voor nodig hebt. Dat is veel interessanter. Want als je gedoe hebt in je lijf, dan heeft het meer cholesterol nodig. Dus waar heb je allemaal cholesterol voor nodig?

Allereerst is cholesterol een heel belangrijke grondstof voor de aanmaak van heel veel hormonen. Daarnaast maak je het ook aan omdat je het nodig hebt als bouwstof. Je hersenen bijvoorbeeld bestaan voor een heel groot gedeelte uit cholesterol. Ongeveer 20 tot 25% van al het cholesterol in je lichaam zit in je hersenen. Daar helpt je het brein om goed te functioneren. Het ondersteunt bijvoorbeeld je geheugenfuncties en je vermogen om te leren en te kunnen schakelen en aanpassen. Omdat cholesterol zo essentieel is voor je brein, maakt je brein een groot deel van zijn eigen cholesterol. Juist omdat het zo essentieel is.

De beste voedingsstoffen om je brein te ondersteunen bij een gezonde cholesterolhuishouding zijn vette vis, eieren, olijfolie, roomboter, avocado en noten. En met name voor de eieren en de roomboter worden we constant bang gemaakt.

Daarnaast heb je cholesterol ook nodig in al je celmembranen. Dat is het randje dat om iedere lichaamscel zit. En daarvan hebben we er een paar miljoen. Dus je kunt je voorstellen dat je lichaam daar iedere dag een behoorlijke hoeveelheid cholesterol voor nodig heeft. Cholesterol zorgt ervoor dat je celwanden mooi soepel en flexibel blijven zodat je cellen goed kunnen communiceren onderling. En goed voedingsstoffen kunnen opnemen en afvalstoffen kunnen afvoeren. Het helpt je cellen dus om een gezond celklimaat te creëren.

Zoals ik net al zei, heb je niet iedere dag dezelfde hoeveelheid cholesterol nodig. De cholesterolbehoefte van je lichaam fluctueert enorm gedurende de dag, week en periode van de maand en zelfs de fase van je leven. Omdat het altijd te maken heeft met wat je nodig hebt. En wat je nodig hebt is altijd afhankelijk van je leven en wat er gebeurt. Zo heb je het nodig voor:

• De aanmaak van cortisol, ons stresshormoon. Wanneer je veel stress hebt, zal je lichaam dus meer cholesterol aanmaken
• De aanmaak van aldosteron, het hormoon dat de water en mineralenhuishouding regelt. Wanneer je dus weinig drinkt of een mineralentekort hebt, dan zal je lichaam meer cholesterol aanmaken
• De aanmaak van oestrogeen, dat betekent dus dat je cyclus de cholesterolspiegel beïnvloedt: in de periode van de maand waarin je meer oestrogeen aanmaakt, de eerste helft van je periode, zal je cholesterolspiegel hoger zijn, dat scheelt soms wel 25% met de tweede helft van je periode
• Zwangerschap: cholesterol is heel belangrijk bij de productie van een kind en bij de productie van de hersenen van een kind, dus ook borstvoeding bevat enorm veel cholesterol
• De aanmaak van testosteron: dit maak je aan wanneer je spieren traint of werk doet waarbij je je spieren nodig hebt, maar voor mannen ook bij seks
• Aanmaak van vitamine D: vitamine D is eigenlijk geen vitamine maar een hormoon, en als er in het lijf vitamine D tekort wordt aangetroffen, dan gaat de cholesterol omhoog
• Aanmaak van ontstekingsremmende cytokinen, als je een hogere ontstekingsbereidheid hebt in je lichaam dan zal je lichaam meer cholesterol aanmaken om de boel in balans te houden. Symptomen van laaggradige ontstekingen in je lichaam kunnen bijvoorbeeld zijn:
• Aanhoudende vermoeidheid
• Minder goed herstellen
• Gewrichts- of spierklachten
• Tandvleesproblemen
• Huidproblemen
• Grotere hoeveelheid buikvet

Je lichaam maakt dus cholesterol om je te helpen. Het zou dus weleens zo kunnen zijn dat een iets hoger cholesterol helemaal niet zo erg is als we altijd hebben geleerd.

Hoe zit het nu met LDL en HDL cholesterol. Oftewel het slechte cholesterol (LDL) en het goede cholesterol (HDL). Allereerst zijn ze niet goed of slecht. Als je lichaam ze allebei aanmaakt, dan betekent dit dat je lichaam ze allebei nodig heeft. Lijkt me logisch. Het verschil zit erin dat LDL cholesterol heel groot is en HDL cholesterol een stuk kleiner. Dat komt omdat in LDL cholesterol veel vet zit. LDL cholesterol is dus een belangrijke leverancier van vet en vet oplosbare vitamines. En het is natuurlijk leverancier van cholesterol als grondstof. Zie het maar als een bestelbusje waarmee vetten en vet oplosbare vitamines worden vervoerd. Of die in zijn geheel dient als grondstof.

Het lichaam stuurt een bestelling naar de lever, LDL komt vervolgens voorrijden, de lever laadt de vracht op het LDL deeltje en die vervoert het vervolgens via de bloedbaan naar de locatie. Daar werpt hij de vracht af en de vracht wordt door de celwand opgenomen. Vervolgens moet het LDL busje worden weggesleept. En dat gebeurt door de HDL. De HDL is de ANWB. HDL transporteert de LDL weer terug naar de lever. De lever recyclet de cholesterol. Het deel dat niet meer kan worden gebruikt wordt via de gal afgevoerd naar de darmen en verlaat het lichaam. En als je geen galblaas meer hebt, dan wordt het rechtstreeks in de darmen gebracht vanuit de lever.

Wanneer LDL wordt besteld als grondstof, dan wordt het hele busje gebruikt door het lichaam. Het wordt dan in zijn geheel opgenomen in de darmwand. In dat geval verdwijnt ie uit de bloedbaan en hoeft HDL niet in actie te komen.

Waar het dus om gaat wanneer we het hebben over cholesterol is niet zozeer de hoogte van de cholesterol, want zoals je inmiddels begrijpt is die afhankelijk van de cholesterolbehoefte van je lichaam op enig moment. Het gaat veel meer om de verhouding tussen LDL en HDL. Oftewel: of je voldoende sleepauto´s hebt om de LDL weg te slepen uit de bloedvaten. Dat is vele malen belangrijker dan de hoeveelheid LDL. De optimale verhouding tussen LDL en HDL is 4:1. Wanneer je die verhouding hebt, dan heb je voldoende HDL beschikbaar om de LDL te kunnen wegslepen. Kijk dus niet alleen naar die losse LDL-waarde. De verhouding tussen LDL en HDL geeft je aanvullende informatie en uiteindelijk gaat het om het hele plaatje. Een verhoogde LDL-waarde op zichzelf is dus geen reden om onmiddellijk in paniek te raken.

Er is dus geen ideale hoogte te geven voor je cholesterolwaarden. Toch wordt dat constant gedaan. En als je kijkt naar de ontwikkelingen in de tijd, dan wordt die optimale of gezonde waarde steeds verder naar beneden bijgesteld. En de vraag is of dat wel zo´n goed idee is. Net zoals al de medicatie die wordt voorgeschreven. Want zoals ik aan het begin van de podcast al zei, zijn de sterftecijfers aan hart- en vaatziekten vele malen hoger voor mensen met een laag cholesterol. En ondanks tientallen jaren van steeds intensievere preventie en behandeling is wereldwijd het aantal nieuwe gevallen van hart- en vaatziekten en dementie, vooral bij vrouwen, vele malen hoger.

We behandelen steeds meer mensen naar steeds lagere cholesterolwaarden. De cholesterolwaarden zijn sinds 1970 steeds verder naar beneden bijgesteld. Terwijl hart en vaatziekten en dementie vooral bij vrouwen in absolute aantallen zijn toegenomen. De vraag is dan op z’n minst interessant: begrijpen we de rol van cholesterol wel volledig, en is lager altijd automatisch beter?

Ook hier kunnen we weer kijken naar de rol van cholesterol. Want de menopauze verandert de logistiek rondom cholesterol. Je lichaam heeft vanaf nu meer moeite om alle LDL cholesterol weer terug naar de lever te krijgen omdat er minder oestrogeen beschikbaar is. Voor je vijftigste hielp oestrogeen je lever met de transportplanning en zorgde het er onder andere voor dat alle LDL busjes die door HDL uit het bloed werden gehaald weer een parkeerplaats hadden bij de lever. In de vorm van een receptor op de lever. Maar nu oestrogeen met pensioen is, rijden de busjes langer rond. Waardoor je dus meer LDL in je bloed hebt zitten en dat betekent dus vaak een hogere LDL waarde in je bloed. En dan zou het misschien een heel goed idee kunnen zijn om eens kritisch te kijken naar factoren als suikers en snelle koolhydraten. En te focussen op de voeding waar je lichaam HDL cholesterol van kan maken zoals gezonde vetten en dierlijke eiwitten. Om maar een voorbeeld te noemen.

Tegelijk verandert de hele vetstofwisseling. Er ontstaat gemakkelijker buikvet, je wordt tot drie keer minder insuline gevoelig en je lever gaat anders om met vetten. Kortom: een hoger LDL cholesterol is dus heel normaal na je vijftigste. Het is echt geen reden om gelijk in paniek te raken.

Goed, lang verhaal kort: cholesterol is in de basis een hele belangrijke beschermende stof voor je lichaam. Er is geen vaste cholesterolwaarde te benoemen omdat je cholesterolbehoefte iedere dag anders is en afhankelijk is van heel veel factoren. Het is dus veel belangrijker om in plaats van naar de hoogte van je cholesterol te gaan kijken naar de cholesterolbehoefte van je lichaam. En naar de verhouding LDL en HDL.

En kijk ook kritisch naar het al dan niet verlagen van je cholesterol. Want misschien is dat iets wat je juist niet wilt. Want cholesterol is voor je hart en bloedvaten ontzettend belangrijk. Het is een waanzinnig belangrijke grondstof die je nodig hebt voor je cellen, celwanden en voor je brein. En ook je hersenen en je hart hebben veel cholesterol nodig (niet voor niets zijn deze organen een belangrijke leverancier voor cholesterol uit je voeding).

Cholesterol is dus geen gifstof die per definitie zo laag mogelijk moet zijn. Het is een essentiële lichaamseigen stof.

In EET als een Vrouw help ik je om je cholesterol beter in balans te krijgen en je cholesterolbehoefte te verminderen. En om je cholesterolhuishouding zo goed mogelijk te ondersteunen doordat je de voedingsmiddelen gaat eten die je lichaam en je brein nodig hebben om cholesterol aan te maken. Eind september start de najaarsgroep, en ter voorbereiding daarop geef ik een gratis training. Daarin ga je kennis maken met mijn gedachtengoed zodat je kunt bepalen of EET als een Vrouw bij je past. Dus als je hierin interesse hebt, meld je dan vooral via de website aan voor de wachtlijst. Je ontvangt dan van mij bericht zodra de datums voor de gratis training bekend zijn.

Ik spreek je volgende week weer!